POWERBANK KULLANIMI VE TELEFON ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

POWERBANK KULLANIMI VE TELEFON ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Hayatımızın bir parçası haline gelmiş, her sene yeni gelen özellikleriyle, bilgisayar, fotoğraf makinesi gibi gün içerisinde kullandığımız elektronik cihazların çoğunu bir ekmek dilimi boyutlarına indiren akıllı telefonlar, haberleşmeyi kolaylaştırmak için kullanılan bir araç olmaktan çok, artık insanların kullanmasının zorunlu olduğu bir çağa geçmiş bulunmaktayız.
Bu şekilde kullanma zorunluğunu hisseden akıllı telefon kullanıcılarının neredeyse tamamına yakını, eski, akılsız telefonlarının kullanılabilir şarj ömürleri arar, hatta telefonun şarjını gün içerisindeki aktif kullanılması gerektiği zamanlarda yetirebilmek için akıllı telefon kullanıcıları çeşitli yollara başvurmak zorunda kalıyorlar.

Bildiğiniz üzere kullanıcılar; şarj aletiyle gezip, her yerde elektrik prizi aramaktansa, bir kısım kullanıcı telefonlarını, ekran parlaklığının azaltılması, gereksiz uygulamaların kapatılması, hücresel veri, wi-fi gibi özelliklerin kapatılması gibi şarj süresi uzatıcı yollara başvururken, “Kaç bin lira para vermişim, niye tüm özelliklerini doya doya kullanmayayım” diyen diğer kısmı ise telefonlarının tüm özelliklerinden istedikleri gibi yararlanıp şarj süresini, aktif kullanım süresine yetirebilmek için telefonlarında daha büyük kapasiteli pillere ihtiyaç duymaktalar. Telefon üreticilerinin ise cihazlarına koydukları pilleri gereksinimleri karşılamadığından taşınabilir güç kaynaklarına (Power Bank) ihtiyaç duyulmakta.
Açıkçası ben de akıllı telefonumu günlük kullanımım sırasında “Şarjım akşama kadar yetecek mi, şarjım biterse insanlarla nasıl haberleşebilirim” gibi endişelerimden kurtulmak için Power Bank çözümüne sarıldım.

(Yazının devamında “Taşınabilir Güç Kaynağı” “Power Bank” olarak geçmektedir)

Peki, Power Bank tam olarak nedir, ne işe yarar?

Power Bank’ler, telefonlar ve/veya diğer elektronik cihazlar için ekstra pil ve/veya taşınabilir güç kaynağına sahip şarj aleti olarak kullanılması amaçlanan, kullanılacak cihaza özel olarak tasarlanmış veya genel kullanım için (universal) tasarlanmış cihazlardır.

Tüketicilerin Power Bank ihtiyacı günümüzde gerçekten büyük bir sektör oluşturmuş durumda.

Elektronik cihazlarımızın neredeyse tamamına yakını Çin’de üretiliyor bildiğiniz üzere. E tabi ki bu durum marka farkı olmaksızın Power Bank’ler için de geçerli. Çoğu elektronik cihaz veya parça üreten firmalar, gerek insan iş gücünün ve üretim maliyetinin ucuz olması, gerek Amerika, Avrupa ve Asya ülkelerinin çevre ve vergi politikaları Çin’in tercih sebeplerinin başında geliyor.

Şimdi bana “Bunun konuyla alâkası yok, zamanımı boş harcama, konuya dön” diyeceksiniz ama bu durum gerçekten önemli ve yazının devamında niye bahsettiğimi siz de anlayacaksınız.

Konuya geri dönelim, dediğiniz olsun. Diyelim ki, ben Power Bank alacağım ve markasına mı, özelliklerine mi, fiyatına göre mi tercihimi yapacağımı bilmiyorum. Doğrusu, bu kadar çeşit olduktan sonra bilen adam da şaşırır doğrusu. O zaman biz de bu kararsızlığı 2 başlıkta inceleyelim.

1) Marka
2) Cihaz Özellikleri

Şimdi bu başlıkları inceleyelim;

1) Marka

Tercihinizi, bildiğiniz ve güvendiğiniz markaların cihazların yana kullanmak isteyeceksinizdir mutlaka. Haklısınız, bende kendi telefonumun üreticisinin Power Bank’ini tercih etmiştim.

Örneğin; diyelim ki, ben markasını bildiğim ve kalitesinin iyi olduğunu düşündüğüm bir mikrofonlu kulaklık almak istiyorum. Aynı zamanda, bilinen bir markanın fare ve klavyesini kullanıyorum yıllardır ve aletler artık emektar olmasına rağmen ilk günkü gibi performansını gösteriyor. Doğal olarak yaşadığım iyi deneyimlerden dolayı, deneyimlediğim markanın cihazlarını tercih ederim diyebilirim. Hadi o markayı tercih ettim, deneyimlediğim markanın mikrofonlu kulaklığını aldım, kullanmaya başladım. Bir de farkettim ki, kulaklık çok kalitesiz ses veriyor, mikrofonu iyi çalışmıyor, kullanılan malzemeler dayanmıyor.

Unutmayın! Ürününü tercih ettiğiniz firmanın sadece sizin deneyimlediğiniz veya sizin öneri aldığınız kişilerin deneyimlediği ürünleri başarılı olabilir. Tercih ettiğiniz markaların, Power Bank’leri vaat edilen performansı karşılamayabilir. Bunu mutlaka aklınızın bir köşesinde tutun.

Bunu göz önüne aldığınızda, marka konusunda tercihinizde şunlara dikkat etmelisiniz:

1) Markanın Power Bank’i benim telefonumun pilinin özelliklerini karşılıyor, destekliyor mu? Bu durum belirli bir marka taraftarları için önem arz etmeyebilir ama dikkate almalılar.
2) Bu markanın ürünleri, vaat ettiği özelliklerini ne kadar karşılayabiliyor? Kullanıcı yorumları bu konuda size bilgi verebilir.
3) Tercih edeceğim Power Bank’in üretici firmasının ülkemize, ürünün garantisi kapsamında sağlaması gerektiği Servis Hizmeti ulaşabilirliği ne durumda?

 

2) Cihaz Özellikleri

Cihaz özellikleri konusunu 3 alt başlık halinde incelemek gerekiyor.

a) Kapasite
b) Şarj Etme Hızı ve Şarj Süresi
c) Marka Tercihi

a) Kapasite

Kapasiteyi dikkate alırken mutlaka, Power Bank’i nerede, ne zaman, ne sıklıkla ve tek şarjla kaç sefer kullanacağınızı iyi düşünün. 3-5 günlük doğa gezisine çıktığınızda şarjınız bitmesin mi istiyorsunuz? Yoksa gün içerisinde, tam performans kullanıp, gün içerisinde 1-1.5 sefer mi kullanmak istiyorsunuz? Bir de günlük kullanım için tercih edecekseniz, Power Bank’inizi şarj etmeyi ne zamandan ne zamana yapacaksınız?

Unutmayın! Kullanım ihtiyacınızdan fazlasını depolayabilen Power Bank, size ek bir ağırlık ve yer sorunu oluşturabilir.

Şu anda piyasadaki telefonların geneli, ortalama 2500 mAh pil kapasitesine sahip. 2500 mAh pile sahip bir telefon için almak istediğiniz Power Bank kapasitesinin, tek seferde telefonu kaç kez tam kapasite şarj edebileceğini şu hesaba göre yapabilirsiniz:

1) Pili 2500 mAh kapasiteli telefonunuzu normal bir şekilde kullanırsanız ne kadar sürede şarjınız %100 bitiyor? Bizim Örneğimiz için bu süre 8 saat olsun.
2) Telefonunuzun kaç saat arayla prizden şarj ediyorsunuz? Örneğin sabah 06:00’de şarjdan çıkarıp, diğer sabah 23:00 de şarja taktınız. Yani 17 saat telefonunuzu şarja takmıyorsunuz.
3) Almak istediğiniz Power Bank kapasitesi diyelim ki 13000 mAh olsun
4) Telefon pilinizin kullanım ile beraber %80 enerji depolama verimliliğine düştüğünü ele alalım.
2500 x 0,80 = 2000 mAh
5) Alacağınız Power Bank sahip olduğu verimliliğini ise ısınma ve enerji aktarımı sırasındaki kayıplarla beraber %80 verimlilikle enerjiyi dönüştürüp aktardığını düşünelim.
15000 x 0,80 = 12000

Hesap Şu Şekilde:

Gerçek Kapasite x P.B. Verimliliği x Telefon Pil Verimliliği / Telefon Pil Kapasitesi = Toplam Şarj Süresi

Bu formüle göre:

15000 x 0,80 x 0,80 / 2500 = 3,84 kez (± 0,5-1 kez)

Sizin %80 verimlilikle 2000 mAh’lık %100 verimlilikteki bir pilin kapasitesine düşmüş olan piliniz, 17 saatlik prizden şarj olmadığı süre boyunca, telefonunuzu en geç % 5 şarj kapasitesine düşmüşken şarja takarsanız, sabah şarjdan çıkardıktan sonraki %100’den %5’e düşmesine kadar geçen süreyi çıkartırsanız (7.6 saat) geriye kalan 9.4 saatlik sürede sadece 1,3 kere şarj etmeniz gerekecek. Hadi biz bunu 2’ye çıkaralım. Garanti olsun.

Sizin Aldığınız Power Bank, pili 2000 mAh kapasiteye düşmüş olan telefonunuzun pilini 3,84 kere şarj edebiliyor. Ama yaptığımız hesaba göre, günde 2 kere Power Bank ile şarj etmek yeterli. Bu da yaklaşık %80 verimlilik gösteren yaklaşık 7800 mAh kapasiteye sahip bir Power Bank alsaydınız tam denk gelecekti.

Bu durumda, doğal olarak yanınızda gerekenden neredeyse 2 kat fazla ağırlık taşıyacaksınız günlük kullanımınız için. 13000 mAh alır, 2 günde bir şarj ederim derseniz o da sizin tercihiniz tabi. Ama unutmayın! Power Bank te enerjiyi havadan almadığına göre onu şarj etmek te bir problem oluşturabilir. Kapasite ne kadar artarsa, Power Bank’i tar şarj etmek için gerekli süre de paralel olarak artmakta.

Bunu da belirtmekte fayda var. Bu yaptığım hesap telefon hiç enerji harcamadığı, kapalı durumdayken olan hesabı. Çalışır durumdayken enerji tüketildiği için %100 şarj için gereken enerji artacak, örneğin; telefon kapalıyken 2000 mAh olan gereksinim, telefon açık ve kullanılıyorken 3000 mAh’a çıkabilir.

Unutmayın! Telefonunuz açık ve kullanıyorken bu şekilde şarj ederseniz, pilden gelen ve cihaz içine dağılan enerjiyi Power Bank veya Prizden şarjlar ile sürekli hale getireceğinizden, bir ihtimal de olsa, cihazınızın pil ömrünü kısalmasını hızlandırabilirsiniz.

Kullanmış olduğumuz cihazlardaki pil teknolojisi henüz tam gelişmediğinden, geneli, Li-Ion (Lityum İyon) veya geliştirilmiş hali olan Li-Polymer (Lityum Polimer) piller olarak ta bilinen katı hal pilleri olduklarından, her kullanımla birlikte, pil içerisindeki enerji depolamayı sağlayan birimleri, pil içerisinde kullanılan malzemelerin kristalleşmesi ve/veya deforme olması sebebiyle, bir senenin sonunda piliniz, kullanımınız nedeniyle veya zamanla, neredeyse yarı kapasitesine düşüyor. Bunu göz önünde bulundurun.

b) Şarj Etme ve Şarj Süresi

Power Bank’imizin dikkate alınması gereken bir diğer durumu ise şarj etme hızı ve şarj süresi.

Size bu durumu örnek vererek açıklayacağım.

Günümüzde, tercih edilen telefonların yüzdelik bir dilimini Apple markalı telefonlar oluşturuyor. Ben de, diğer markaların çok fazla olan modelleri üzerinden durumu anlatamayacağımdan Apple üzerinden anlatsam herhalde daha doğru olur.

Elimizde Apple iPhone 5S telefonu var ve bu telefon 1570 mAh pil kapasitesine sahip. Ve biz bu telefonu 4000 mAh Kapasiteli bir Power Bank ile şarj edeceğine kesin gözüyle bakıyoruz, ama bu gerçekten doğru olmayabilir.

Cihazların harcadığı gücü (P) Watt ile ifade ediyoruz. Watt’ı ifade etmek için ise Amperaj (I) ve Voltaj (V) çarparak ifade ediyoruz. Yani;

P= I x V

Ve ayrıca 1A = 1000mA (A: Amper, mA: Mili Amper)

Lityum İyon (Li-Ion) piller 3.2-4.2V (3.7V’de en kararlı) çalışırken USB cihazlar 5V’ta çalışırlar.

Bu durum:

1) Power Bank sadece 4Ah x 3.7V = 14.8 Wh iletebilmekte.

2) Power Bank sadece 5V luk bir USB cihazını 14.8 Wh / 5V = 2.96Ah veya 2960Ah şarj edecek.

Bu durumda, telefonunuzun Lityum İyon pile sahip olduğunu ve bu durumun düzeltilebileceğini düşünebilirsiniz ama işin rengi biraz daha farklı.

Pil şarjı sırasında güç dönüştürme işlemi, ısınma gibi sebeplerden dolayı %100 verimlilikle gerçekleşmiyor.

Zaten Power Bank’in kendisinin de voltajı düşebilmekte. Eğer USB çıkış portuna iki kablolamayla gidiyorsa (3.7V x 2 = 7.4V) telefonunuzu 5V’luk çıkışa sahip bir USB portuyla şarj edebileceksiniz.

Fakat Power Bank’ten pile kadar olan güç aktarımı zaten iki adımlı gerçekleşiyor.

Power Bank –> USB –> Telefon –> Telefon Pili

Bu durumda kayıp her adımda teorik olarak %80 olduğundan, güç pile ulaştığında (0.80 x 0.80 = 0.64) %64’e kadar zayıflamış oluyor.

Yani bu kayıpları da hesaba katarsak, örneğin iPhone 5S’in 1570 mAh’lık pilini şarj etmek için:

1.57A x 4.2V (Lityum İyon Pilin Şarj Olma Voltajı) = 6.594 Watt

İki adımda gerçekleşen kayıplarla (%64) birlikte bize lazım olan asıl güç:

6.594W x 1/(0.64) = 10.3W

10.3W / 3.7V = 2784 mAh’lık bir Power Bank bizim iPhone 5S’imizi %100 şarj eder.

Fakat işin gerçek yüzüne bakarsak, bu yapılan hesap, telefonda güç harcanmadığı zaman, yani telefon kapalıyken olan durumda 4000 mAh yetip te artıyor fakat telefon açıkken şarj etmeyi yapacaksanız 4000 mAh kapasiteli bir Power Bank sizin iPhone 5S’inizi tam olarak şarj etmeye bile yetmeyebilir. Bunu göz önünde bulundurun mutlaka.

Bir diğer önemli nokta ise şarj hızı (Charge Rate [“C”]).

Power Bank’lerde sunulan yüksek şarj hızları, bizim için önemli olan şarj edebilmeyi arttırdığı bilinen bir gerçek. Mesela, 1C’de 1 saatte şarj olabilen bir pil, teorik olarak 2C’de 30 dk’da şarj olması gerekir. Ama bu durum kullandığımız telefonlar için ne kadar doğru?

Genellikle, üreticiler, telefonlarının çoğunun şarj olabilme hızını 0.5C’den 1C’ye kadar olan sağlıklı pil ömrü aralığında tutuyorlar. Yani bu durum cihazların tam şarj süresi için 1-2 saatlik bir süreye denk geliyor. Örneğin; Lityum İyon pillerde 1C ve üstündeki hızlar kullanım ömrünü azaltabiliyor. Bu da ucuz şarj aletlerinin niye kullanılamayacağını, güvenilemeyeceğini açıklıyor.

Peki telefon, hızlı veya yavaş şarj olma durumunu niye tekrar düzenliyor, duruma göre yavaş, duruma göre hızlı şarj oluyor? Nedeni aslında basit. Bu düzenleme hem telefon hem de Power Bank için olmazsa olmaz. Çünkü, güç aktarımı dengesiz bir şekilde yapılırsa, hem telefona hem de Power Bank’e zarar gelebilir.

Diyelim ki, siz öncesinde verdiğim örnekteki gibi 4000 mAh Power Bank’ten 1A USB şarj portuyla güç aktaracaksınız. USB portu zaten 5V sağlıyordu, bu durumda bize 1A x 5V = 10W gibi bir güç gerekecek.

Bu durumda, güç kayıpları (%64) ile birlikte iPhone 5S’imize gereken güç 1.57A x 4.2V /0.64 =10.3 W. Neredeyse 1A.

3200 mAh’ sahip Samsung Note 3 gibi daha büyük pil kapasitelerine sahip cihazlarda ise, bahsettiğim gibi, Note 3 için 0.5C ile şarj edildiğinde (3.2A x 4.2V x 0.5C) / 0.64 = 10.5W, 1A’in birazcık üstünde.

Gördüğünüz üzere, çoğu cihaz 1A’da şarja gereksinim duyuyor. Bu ince dengeyi sağlamak ise Power Bank üreticileri için çok önemli olan bir olay. Yani, Power Bank’i alırken ipler halâ sizin elinizde, mutlaka özelliklere dikkat edin.

c) Marka Tercihi

Kalitesiz veya bilinmeyen markalardaki Power Bank’lerini kullanmak pilinize ciddi zarar verebilir. 25-30 TL’ye satılan Power Bank’leri kullanayım derken telefonunuzu garanti dışı bırakabilecek hasarlardan kaçının. Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan da olmayın.

Yukarıda Çin’in firmalar için tercih sebebi olmasının öneminden bahsetmiştim.

Peki, Markalı Power Bank ile Markasız, yani bizim kalitesiz “Çin Malı” diye kötülediğimiz Power Bank arasındaki fark ne?

Buraya birçok farkı yazabilirim ama ilk olarak şunu bilmelisiniz: Bizim Çin Malı diye kalitesini kötülediğimiz cihazlar, ürünler, ülkemizdeki insanların alım gücünün Amerika, Avrupa ve Asya ülkelerindeki insanların alım gücünden genel olarak az olduğu için, ülkeye ürün/cihaz ithal eden kişilerin, firmaların ülkemizdeki insanların alım gücüyle paralel kalitedeki cihaz ve ürün tercihleri sebebiyle oluyor.

Basit bir kaç örnek vereyim: Asus Zenfone 6’nın Intel işlemcisi sadece Hindistan ile bize özel olarak düşük hızlı işlemciye sahip olanları gönderilmişti, bir diğer örnek ise, Samsung firmasının ülkemizde satışa sunduğu “amiral” diye adlandırılan üst sınıf telefonlarında bile, özellikleri düşürülmüş olan versiyonlarını satışa sunuyorlardı geçtiğimiz son yıllara kadar.

Asıl konuya dönersek; markalı ve markasız Power Bank arasındaki fark sadece marka bilinirliği ile alakalı değil.

Cihazın güvenliği ve garanti durumunu ele aldıktan sonra, Markalı Power Bank’ler için üreticileri, bize vaat edilen özellikleri konusunda sözlerini tutuyorlar, örneğin; gerçek kapasite, şarj etme hızı, parça kalitesi vb. Buna rağmen bile, telefon bu Markalı Power Bank kullanımında hasar görebilir. Markasızlarda ise, durumu varın siz düşünün.

Sonuç olarak, şunu size söyleyebilirim ki:

Kıyın paraya, alın kaliteli malı. Markasız Power Bank’a 25-30 lira verip binlerce liralık telefonunuzu kullanılamayacak hale getirmeyin. Markalı da olsa, Power Bank’inizi düzgün bir şekilde, önerildiği gibi kullanmazsanız, 3-5 saat daha fazla kullanayım dediğiniz telefonunuz, markalı Power Bank’e verdiğiniz 150-200 liralık paranın 2-3 hatta 4 katı fazlası gibi bir parasal zarara yol açabilir. Siz siz olun. Normal kullanın telefonunuzu, fazla yüklenmeyin.

Paylaş

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.